شاه بلوط هندی یا Horse Chestnut با نام علمی Aesculus hippocastanum به صورت درخت و بومی جنگل های کوهستانی است. خاستگاه این گیاه شبه جزیره بالکان و شمال هندوستان ذکر شده است و درکشورهایی مانند آلبانی یونان می روید و در ایران در غرب پاوه به طور پراکنده دیده می شود. همچنین در گیلان به طور کاشته شده وجود دارد(1). قسمت مورد استفاده دانه تازه است که از پوسته جدا شده است. تحقیقات علمی دانشمندان آلمانی بر روی این گیاه از سال 1960 آغاز گردید و بوسیله کمیسیون E آلمان برای بیماری های عروقی پا پذیرفته شده است . در سال 1995 این گیاه به عنوان سومین گیاه نسخه ای رایج پس از جینگو و علف چای در آلمان بوده است. در دانه گیاه شاه بلوط هندی علاوه بر روغن، ترکیبات گلیکوزیدی تری ترپنوییدی، فلاونوئیدی، کومارین و تانن وجود دارد که مهمترین ترکیب گلیکوزیدی تری ترپنوییدی آن آئسین است. این ترکیب به صورت ایزومرهای آلفا، بتا و کریپتوآئسین وجود دارد که از نظر خصوصیات فیزیکی با هم فرق دارند. عصاره دانه شاه بلوط هندی دارای اثرات ضد التهابی بوده و رادیکال های آزاد را خنثی می کند. مصرف این گیاه در نارسائی های مزمن عروقی تائید شده است و از آن در درمان التهاب عضلات صاف ناشی از صدمه، جراحی و جراحات دردناک استفاده می شود. براساس آزمایشات به عمل آمده ، عصاره شاه بلوط هندی با کاهش نفوذپذیری عروق و بهبود جریان برگشتی خون سیاهرگی وکاهش آنزیم های لیزوزومی ، مانع شکسته شدن موکوپلی ساکاریدهای دیواره مویرگها گردیده و از تشکیل کیسه های سیاهرگی هموروئید و واریس جلوگیری به عمل می آورد و با ممانعت از انتقال پروتئین ، الکترولیت ها و آب به فضای میان بافتی ، مانع تشکیل ادم در بافت ها می گردد همچنین برای بعضی از ایزومرهای این ترکیب خاصیت Anti-HIV گزارش شده است. لذا از عصاره این گیاه در بهبود بیماریهای وریدی همچون واریس سیاهرگ ها، همورروئید و یخ زدگی بافت بدن در اثر سرما(frostbite) استفاده می شود. عصاره دانه های شاه بلوط را هم می توان به صورت خوراکی مصرف کرد و هم به شکل لوسیون، پماد و ژل روی پوست به کار برد(2).
استاندارد سازی فرآورده های دارویی از این عصاره بر اساس ماده موثره آئسین می باشد. در حال حاضر از خود ترکیب آئسین به عنوان یک ماده اولیه در ساخت محصولات بهداشتی –آرایشی استفاده می شود و در داروهای تجاری همچون فیتوون (Phytoven )، ونوویتال (Veinovital)، ونوگل( Venogol)، فیتوگلوکزآمین ( Phytoglucosamine) و اسکولوس ( Aesculus) استفاده می شود (3).
منابع:
- فارماکوپه گیاهی ایران.
- حسین عسگریراد ، محمد آزادبخت ، علی شریفپور ، سیده فاطمه مظلوم ، تهیه و ارزیابی ژل گیاهی از عصاره دانه شاه بلوط هندی (Aesculus hippocastanum L.) و تاثیر آن بر درمان واریس پا، فصلنامه گیاهان دارویی ، سال 1386، جلد 2، شماره 22، صفحه 33-25.
- Skin Care and Cosmetic Ingredients Dictionary, M. Varinia Michalun,Fourth edition, 2015 Priscila Aparecida de Almeida, Michele Campos Alves Hudson C Polonini, New HPLC Method for Quality Control of β-Escin in Aesculus hippocastanum L. Hydroalcoholic Extract, Latin american journal of pharmacy, 2013, 32(7):1082
